homeopatyczne to tabletki z cukrem ?

 

Skąd wiemy, że leki homeopatyczne nie są „tylko tabletkami z cukrem”?

Eksperymenty laboratoryjne wykazały, że leki homeopatyczne to nie tylko pigułki cukrowe.

Krytycy homeopatii wskazują, że leki homeopatyczne są tak bardzo rozcieńczone, że „nic w nich nie ma”.

Wynika to z faktu, że płyny używane do produkcji niektórych leków homeopatycznych są rozcieńczane powyżej progu zwanego liczbą Avogadrosa (rozcieńczenie 10 -23 ). Oznacza to, że ciecz jest tak bardzo rozcieńczona, że ​​nie można oczekiwać, że w niej pozostaną jakiekolwiek cząsteczki pierwotnej substancji.

To właśnie te „ultrawysokie rozcieńczenia” (leki homeopatyczne o sile powyżej 12c lub 24x ) budzą kontrowersje, ponieważ wyraźnie nie mogą działać w taki sam sposób, jak konwencjonalne leki medyczne, tj. poprzez cząsteczki oddziałujące bezpośrednio z biochemią organizmu.

Naukowcy na całym świecie badają mechanizm działania tych leków, który prawdopodobnie opiera się na fizyce, a nie na chemii. Chociaż badane są różne teorie, jak dotąd nie rozumiemy działania leków homeopatycznych.

Wiemy jednak, że wiele badań laboratoryjnych wykazało, że leki homeopatyczne w ultrawysokich rozcieńczeniach mają działanie biologiczne, którego nie można by zobaczyć, gdyby były „tylko wodą” lub „tylko tabletkami z cukrem”, na przykład:

Dodanie homeopatycznej histaminy do bazofilów (białych krwinek) może wywołać u nich uwalnianie histaminy

Więcej

Homeopatyczna tyroksyna w bardzo wysokim stężeniu 30x spowalnia tempo, w jakim kijanki zamieniają się w żaby 8

Więcej

Czy te wyniki są po prostu artefaktami „złej nauki”?

Argument ten nie wytrzymuje żadnej analizy, ponieważ nawet eksperymenty o wysokim standardzie metodologicznym mogą wykazać, że bardzo wysokie rozcieńczenia (czyli „wysokie moce”) przynoszą efekty. 1

Dlaczego te wyniki nie są akceptowane przez niektórych naukowców?

Jak dotąd żaden pozytywny wynik nie był na tyle stabilny, aby wszyscy badacze mogli go za każdym razem odtworzyć. Prawie 75% eksperymentów in vitro przy bardzo wysokich rozcieńczeniach wykazuje działanie substancji, a prawie 75% powtórzeń dało wynik pozytywny. 1

W miarę jak naukowcy zdobywają coraz większe doświadczenie w eksperymentach z ultrawysokimi rozcieńczeniami, stopniowo rozumieją, jakie czynniki wpływają na wyniki, a co za tym idzie, poprawia się powtarzalność 9 . Opisane powyżej eksperymenty z bazofilami i żabami okazały się jak dotąd najbardziej powtarzalne, poczyniono także postępy w znalezieniu najbardziej powtarzalnych eksperymentów na roślinach .

Jednak dopóki nie zostanie przeprowadzony eksperyment, w którym każdy zespół uzyska za każdym razem ten sam efekt, dziedzina ta pozostanie kontrowersyjna. Jest to ciągłe wyzwanie dla badaczy nauk podstawowych zajmujących się homeopatią.

Kluczem wydaje się być dokładny sposób wytwarzania leków homeopatycznych

Leki homeopatyczne są wytwarzane ze źródeł roślinnych, chemicznych, mineralnych lub zwierzęcych. Oryginalny materiał rozcieńcza się, a następnie energicznie miesza (udanie). Liczba powtórzeń tej czynności określa siłę lub „moc” leku, np. lek „6c” zostanie rozcieńczony w stosunku 1 część na 100, a następnie sześciokrotnie skuteczny.

Jeśli będziesz rozcieńczać substancję w kółko, oczywiście ostatecznie pozostaniesz nieaktywną próbką, którą jest „tylko woda”; jest to dodatkowe wstrząsanie pomiędzy każdym etapem rozcieńczania, które wydaje się odciskać informacje z pierwotnej substancji w wodzie/alkoholu, w którym jest rozcieńczona.

Pomysł ten potwierdzają eksperymenty, które pokazują, że nieprawidłowe rozcieńczenia są nieaktywne, ale mogą powodować skutki biologiczne, co sugeruje, że ten aspekt procesu produkcyjnego jest niezbędny przy tworzeniu leków homeopatycznych 10 .

Dokładnie to, jakie zmiany fizykochemiczne powoduje wstrząs i w jaki sposób umożliwia to wodzie przechwytywanie informacji o rozcieńczonych w niej substancjach, to najważniejsze pytania, na które starają się odpowiedzieć naukowcy .

Homeopatia - jakie są wyniki na całym świecie. Nie tylko w Polsce

 

Wyniki w świecie rzeczywistym

Dla podmiotów świadczących opiekę zdrowotną, pacjentów i klinicystów najważniejsze nie jest koniecznie skuteczność leczenia w sztucznie kontrolowanych warunkach randomizowanego, kontrolowanego badania (RCT), ale wyniki zaobserwowane w praktyce klinicznej.

Dowody z „niekontrolowanych badań obserwacyjnych ” dają wgląd w zmiany u pacjentów, którzy otrzymali leczenie świadczone przez homeopatów. Badania te konsekwentnie pokazują, że stan kliniczny pacjentów po leczeniu homeopatycznym (często wynika z przewlekłych, trudnych do leczenia schorzeń); niektórzy podkreślają również obszary potencjalnych korzyści ekonomicznych dla całej NHS w postaci ograniczenia przepisywania leków konwencjonalnych.

Zjednoczone Królestwo

Pięć opublikowanych badań przeprowadzonych od 1999 r. do dnia dzisiejszego śledziło wyniki leczenia pacjentów w szpitalach homeopatycznych NHS.  Pomimo tych pozytywnych wyników NHS England zaprzestała finansowania homeopatii.

Liverpool (2001)
Badanie wyników przeprowadzone na oddziale medycyny homeopatycznej w Liverpoolu w okresie 12 miesięcy w latach 1999-2000 objęło 1100 pacjentów 1 ; 76,6% stwierdziło poprawę swojego stanu od czasu rozpoczęcia leczenia homeopatycznego, a 60,3% uznało tę poprawę za znaczącą . 814 pacjentów stosowało konwencjonalne leczenie swojej choroby, a 424 [52%] z nich było w stanie zmniejszyć lub zaprzestać leczenia konwencjonalnego.

Więcej

Królewski Szpital Homeopatyczny w Londynie (2003)
Ankieta przeprowadzona wśród 500 pacjentów w RLHH wykazała, że ​​wielu pacjentów było w stanie zmniejszyć lub zaprzestać leczenia konwencjonalnego po leczeniu homeopatycznym. 2

Więcej

Szpital Homeopatyczny w Bristolu (2005)
Badanie obserwacyjne w Szpitalu Homeopatycznym w Bristolu objęło ponad 6500 kolejnych pacjentów , z którymi przyjęto ponad 23 000 pacjentów w okresie sześciu lat; 3 70% pacjentów w trakcie obserwacji zgłosiło poprawę stanu zdrowia, 50% znaczną poprawę.  Największą poprawę odnotowano w przypadku wyprysku lub astmy u dzieci, a także nieswoistego zapalenia jelit, zespołu jelita drażliwego, problemów menopauzalnych i migreny.

Bristol, Glasgow, Liverpool, Londyn i Tunbridge Wells (2008)
W tym badaniu pilotażowymzebrano dane z 1602 wizyt kontrolnych pacjentów we wszystkich pięciu szpitalach homeopatycznych NHS w okresie jednego miesiąca. 4  Podczas drugiej wizyty homeopatycznej 34% pacjentów w trakcie obserwacji zgłosiło poprawę, która wpłynęła na ich codzienne życie. W przypadku pacjentów na szóstej wizycie odpowiedni wskaźnik poprawy wyniósł 59% .  Egzema, zespół chronicznego zmęczenia, zaburzenia menopauzalne, choroba zwyrodnieniowa stawów i depresja to „pięć najczęściej zgłaszanych” schorzeń.

Więcej

Szpital Homeopatyczny w Bristolu (2016)
Potwierdzając wyniki badania z 2005 r., niedawny audyt obejmujący prawie 200 pacjentów przeprowadzony w Szpitalu Homeopatycznym w Bristolu wykazał, że pacjenci z chorobami przewlekłymi, objęci opieką homeopatyczną, doświadczają statystycznie istotnej poprawy w zakresie występujących objawów i samopoczucia . 5 



Francja

Projekt „EPI3” (2008–2012) w celu oceny skuteczności leczenia homeopatycznego wykorzystano
duże badanie – zwane „badanie EPI3” 6 – obejmujące 8559 pacjentów uczęszczających do gabinetów lekarskich. Autorami tego badania są Lucien Abenhaim – francuski dyrektor generalny ds. zdrowia (naczelny chirurg) – oraz osoby z szanowanych instytucji akademickich, takich jak Institut Pasteur w Paryżu, Uniwersytet w Bordeaux i Uniwersytet McGill w Montrealu.

Kluczowe ustalenia projektu EPI3:

  • Infekcje górnych dróg oddechowych (URTI)
    Pacjenci leczeni przez lekarzy pierwszego kontaktu przeszkolonych w zakresie homeopatii radzili sobie klinicznie równie dobrze, jak pacjenci leczeni medycyną konwencjonalną, ale stosowali mniej leków konwencjonalnych. 7

    Więcej

  • Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe (MSD)
    Pacjenci leczeni homeopatią radzili sobie klinicznie równie dobrze, jak ci leczeni medycyną konwencjonalną, ale stosowali tylko połowę dawki niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) i mieli mniej skutków ubocznych związanych z NLPZ. 8

    Więcej

  • Zaburzenia snu, lęku i depresji (SADD)
    Pacjentom leczonym przez certyfikowanych lekarzy homeopatycznych rzadziej przepisywano leki psychotropowe. 9

    Więcej

Włochy


Dwadzieścia lat doświadczenia w integracji homeopatii z publicznym systemem opieki zdrowotnej w Toskanii 
 (2018)
Od 1996 roku medycyna komplementarna (CM), w tym homeopatia, jest stopniowo włączana do publicznego systemu opieki zdrowotnej Regionu Toskanii we Włoszech. Obejmuje to trzy główne kliniki homeopatyczne w Lucca: klinikę homeopatyczną medycyny ogólnej (założoną w 1998 r.), klinikę homeopatyczną dla kobiet (założoną w 2003 r.) oraz klinikę CM i diety w onkologii (założoną w 2010 r.) . Po 20 latach tego „prawdziwego” doświadczenia klinicznego, zebraniu obserwacyjnych danych podłużnych dotyczących 5877 pacjentów i dwudziestu badaniach opublikowanych w recenzowanych czasopismach, wyniki są jasne: homeopatia i CM są uznawane za cenne narzędzia spełniające potrzeby populacji Toskanii, która z kolei  otrzymała skuteczną i trwałą usługę homeopatyczną po przystępnych cenach.

Więcej

Niemcy


Porównanie homeopatii i opieki konwencjonalnej 
 (2005)
W badaniu zleconym przez niemiecką firmę ubezpieczeniową w celu ustalenia, czy kontynuować leczenie homeopatyczne, oceniono wartość homeopatii w leczeniu chorób przewlekłych powszechnie spotykanych w praktyce ogólnej. 11
493 pacjentów (315 dorosłych, 178 dzieci) leczonych przez lekarzy pierwszego kontaktu otrzymywało leki konwencjonalne lub homeopatię. Badanie wykazało, że pacjenci w grupie stosującej homeopatię zgłaszali większą poprawę niż w grupie leczonej medycyną konwencjonalną (p=0,002), bez znaczącej różnicy w kosztach.

Więcej

Ośmioletnia obserwacja pacjentów przewlekle chorych leczonych homeopatią  (2008)
W tym badaniu, w którym wzięło udział ponad 3500 dorosłych i dzieci otrzymujących rutynową opiekę homeopatyczną od lekarzy pierwszego kontaktu, 12  wykazało, że „pacjenci poszukujący leczenia homeopatycznego prawdopodobnie osiągną znaczną poprawę”. Na początku u 97% uczestników zdiagnozowano przewlekłe dolegliwości, a 95% deklarowało wcześniejsze leczenie konwencjonalne. Nasilenie choroby zmniejszyło się znacząco (p < 0,001) pomiędzy rozpoczęciem badania, po 2 latach i po 8 latach leczenia homeopatycznego. Warto zauważyć, że po 8 latach wyniki były niemal identyczne z wynikami po 2 latach obserwacji, co wskazywało na stałe, długoterminowe korzyści zdrowotne.

Jak homeopatia wypada w porównaniu z medycyną konwencjonalną?

 

Jak homeopatia wypada w porównaniu z medycyną konwencjonalną?

Badania porównujące skuteczność homeopatii i medycyny konwencjonalnej wykazały, że homeopatia może dawać równie dobre lub nawet lepsze wyniki niż medycyna konwencjonalna.

Leczenie określonych schorzeń

Infekcje górnych dróg oddechowych
Wieloośrodkowe, międzynarodowe badanie wykazało, że leczenie homeopatyczne w podstawowej opiece zdrowotnej nie jest gorsze od konwencjonalnego leczenia ostrych dolegliwości górnych dróg oddechowych i uszu. 1 W badaniu wzięło udział 1577 pacjentów otrzymujących leczenie homeopatyczne lub konwencjonalne w sumie w 57 przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej w 8 krajach (Austria, Niemcy, Holandia, Rosja, Hiszpania, Ukraina, Wielka Brytania i USA).

Zawroty głowy
W czterech badaniach klinicznych (2 RCT i 2 badania obserwacyjne) homeopatyczny produkt leczniczy „Vertigoheel” porównywano z innymi istniejącymi metodami leczenia zawrotów głowy. Metaanaliza czterech badań wykazała, że ​​lek Vertigoheel nie jest gorszy od betahistyny ​​lub dimenhydrynatu, co mierzy się liczbą epizodów zawrotów głowy, ich czasem trwania i intensywnością. 2

Obserwowanie wyników pacjentów w przypadku wielu schorzeń

Choroby przewlekłe w praktyce ogólnej (Francja)
Homeopatia jest powszechnie stosowana we Francji, a w dużym badaniu („badanie EPI3”) wzięło udział 8559 pacjentów zgłaszających się do lekarzy pierwszego kontaktu, aby ocenić skuteczność leczenia homeopatycznego. W badaniu tym stwierdzono, że pacjenci leczeni przez lekarzy pierwszego kontaktu przeszkolonych w homeopatii mieli podobne wyniki kliniczne jak pacjenci leczeni medycyną konwencjonalną, ale stosowali mniej leków konwencjonalnych. Leczonymi schorzeniami były infekcje górnych dróg oddechowych 3 ; zaburzenia mięśniowo-szkieletowe 4 ; oraz zaburzenia snu, stany lękowe i depresyjne 5 .

Choroby przewlekłe w praktyce ogólnej (Niemcy)
Badanie przeprowadzone w Niemczech, w którym wzięło udział 493 pacjentów leczonych przez lekarzy pierwszego kontaktu z powodu chorób przewlekłych, wykazało, że homeopatia zapewnia lepsze wyniki kliniczne niż medycyna konwencjonalna przy podobnych kosztach. 6

Więcej

Podejmowanie decyzji w oparciu o dowody

Niektórzy uważają, że skuteczność homeopatii nie została „naukowo udowodniona”, podczas gdy konwencjonalne leki są „wypróbowane i przetestowane”. Co zaskakujące, kwestia ta nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać.

Analiza przeprowadzona przez British Medical Journal (BMJ)  Clinical Evidence 7  pokazuje, że zaledwie  11% z 3000 konwencjonalnych metod leczenia powszechnie stosowanych w brytyjskiej Narodowej Służbie Zdrowia (NHS) przynosi korzyści

 

Czy medycyna konwencjonalna i homeopatia opierają się na dowodach?

 

Czy medycyna konwencjonalna i homeopatia opierają się na dowodach?

Niezależnie od tego, czy mówimy o medycynie konwencjonalnej, czy homeopatycznej, nauka jest znacznie bardziej szarą strefą, niż byśmy sobie tego życzyli.

Analiza przeprowadzona przez British Medical Journal (BMJ) Clinical Evidence 1 pokazuje, że zaledwie 11% z 3000 powszechnie stosowanych terapii NHS jest korzystnych :

Ilość badań przeprowadzonych w medycynie konwencjonalnej jest ogromna w porównaniu ze stosunkowo nową dziedziną badań nad homeopatią, ale jeśli spojrzeć na bilans dowodów  – odsetek badań, które są pozytywne, negatywne lub niejednoznaczne – są one niezwykle podobne w przypadku obu dyscypliny.

Należy kontynuować badania we wszystkich dziedzinach, aby pomóc decydentom, pacjentom i klinicystom w podejmowaniu najlepszych możliwych decyzji, jednak w tej chwili wiele decyzji nie może opierać się na dowodach naukowych, ponieważ jest po prostu niewystarczająca ilość danych.

CHILDREN'S PHASE

 In most patients, the first symptoms of atopic dermatitis appear in the first year of life and persist for several years, then improve during adolescence.

A very small percentage of people develop a severe form of atopic dermatitis, which often has a major impact on the quality of life of the patient and their loved ones.

However, the recurrent and often seasonal nature of AD makes epidemiological assessment difficult. Over the last 30 years, the incidence of atopic dermatitis has increased 2-3 times worldwide, currently affecting 18% of children and 5% of adults, either as dermatitis in adults or as persistent dermatitis in children or adolescents. In the United States, the incidence is slightly higher.

Symptoms
“ ... This disease currently affects 18% of children and 5% of adults '

Naukowe dowody na to, że homeopatia działa

 

Jakie są naukowe dowody na to, że homeopatia działa?

Dowody naukowe na homeopatię opierają się na tego samego rodzaju badaniach klinicznych, jakie wykorzystuje się do testowania konwencjonalnych metod leczenia.

Do końca 2022 r. w recenzowanych czasopismach opublikowano 271 randomizowanych, kontrolowanych badań dotyczących leczenia homeopatycznego 144 schorzeń, podając informacje wystarczające do analizy wyników.

Spośród nich 157 to badania z podwójnie ślepą próbą, randomizowane i kontrolowane placebo , obejmujące 95 różnych schorzeń 1 :

  • 43% dało wynik pozytywny (67 badań)  – stwierdzając, że homeopatia jest skuteczna
  • 3% dało wynik negatywny (5 badań)  – stwierdzając, że homeopatia jest nieskuteczna
  • 54% nie dało jednoznacznych wyników (85 badań)

157 DB-RCT dotyczących homeopatii (koniec 2022 r.)

Wykres A

Pełna lista podwójnie ślepych, randomizowanych badań kontrolowanych placebo .
Badania wyłączone: czasopisma nierecenzowane i inne źródła nieakademickie; badania inne niż ludzie; badania profilaktyczne; projekt krzyżowy; próby z pojedynczą ślepą próbą.

Jak to się ma do dowodów dostępnych w medycynie konwencjonalnej?

1128 przeglądów systematycznych RCT medycyny konwencjonalnej

Wykres B

Analiza 1128 przeglądów systematycznych RCT medycyny konwencjonalnej dała uderzająco podobne wyniki pod względem odsetka pozytywnych badań klinicznych 2 :

  • 45% uzyskało wynik pozytywny – leczenie prawdopodobnie przyniosło korzyści
  • 10% uzyskało wynik negatywny – leczenie prawdopodobnie było szkodliwe
  • 45% nie było jednoznacznych – dowody nie wykazały ani korzyści, ani szkód.

Chociaż ogólny bilans dowodów w homeopatii i medycynie konwencjonalnej jest zasadniczo podobny, ważne jest, aby rozpoznać ogromną różnicę w liczbie przeprowadzonych badań. Wykres A przedstawia analizę 157 badań z łącznej liczby 271 indywidualnych badań dotyczących homeopatii. Z kolei wykres B przedstawia analizę 1128 z ponad 4000 przeglądów systematycznych Cochrane dotyczących medycyny konwencjonalnej opublikowanych do 2011 r., z których każdy zawiera analizę wielu indywidualnych badań.

Podkreśla to potrzebę dalszych badań w dziedzinie homeopatii, szczególnie wysokiej jakości powtórzeń na dużą skalę najbardziej obiecujących badań pozytywnych .

Różnica ilościowa również nie jest zaskakująca, jeśli weźmie się pod uwagę, że jedynie niewielki ułamek dostępnych środków przeznacza się na badania nad „medycyną komplementarną i alternatywną” (CAM).

Na przykład analiza przeprowadzona w Wielkiej Brytanii wykazała, że ​​na CAM wydano jedynie 0,0085% całkowitego budżetu na badania medyczne. 3 W USA <0,4% wnioskowanego rocznego budżetu medycznego wynoszącego 51,1 miliarda dolarów przydziela się CAM do wykorzystania przez Narodowe Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego. 4

Najnowsze badania Homeopatyczne 2023

 Co pokazują najlepsze badania z zakresu homeopatii?

Przez „najlepsze badania” rozumiemy zwykle kompleksowe przeglądy systematyczne, w których analizowane są wyniki wszystkich dostępnych randomizowanych badań kontrolowanych (RCT) na dany temat.

Najnowsze i solidne dane na temat skuteczności homeopatii pochodzą z metaanalizy z 2014 roku, kontrolowanych placebo, prowadzonych metodą podwójnie ślepej próby, randomizowanych, kontrolowanych badań, która wykazała, że ​​leki homeopatyczne przepisywane podczas zindywidualizowanego leczenia są 1,5–2,0 razy bardziej narażone na wystąpienie efektu leczniczego. mają korzystny efekt niż placebo . 1

Niniejsze badanie jest jednym z czterech najnowszych kompleksowych przeglądów systematycznych przeprowadzonych przez dr Roberta Mathie w ramach dziesięcioletniego programu prac. Łącznie ten program pracy obejmuje kilka ważnych pozytywnych odkryć w zakresie homeopatii.

Konieczne są dalsze badania w celu skonsolidowania i rozszerzenia obecnej bazy dowodów z badań klinicznych w homeopatii. Jednakże te systematyczne przeglądy i metaanalizy pomogły w zidentyfikowaniu najbardziej obiecujących obszarów, pomagając badaczom wiedzieć, na czym skoncentrować swoje wysiłki, aby poinformować decydentów i pacjentów o potencjale leczenia homeopatycznego.

Więcej szczegółów na temat najnowszych przeglądów systematycznych oraz historycznych przeglądów systematycznych dotyczących homeopatii (1991 – 2005) można znaleźć w Przeglądzie badań klinicznych .

Jeśli istnieją pozytywne badania, dlaczego niektórzy ludzie nadal nie chcą zaakceptować tego, co mówią dowody?
Wydaje się, że problemem jest „błąd wiarygodności ”, tj. ci, którzy wcześniej byli przekonani, że homeopatia jest niemożliwa, będą postrzegać wyniki badań inaczej niż ci, którzy wierzą, że homeopatia może działać lub działa.

Już w 1991 roku autorzy pierwszego z tych poważnych badań wyrazili to bardzo wyraźnie w swojej pracy: 2

„Ilość pozytywnych dowodów, nawet wśród najlepszych badań, była dla nas zaskoczeniem. Opierając się na tych dowodach, bylibyśmy gotowi zaakceptować, że homeopatia może być skuteczna, gdyby tylko mechanizm działania był bardziej wiarygodny”.

Warto zauważyć, że żadna z recenzji dr Mathie nie została wzięta pod uwagę do włączenia do Przeglądu Homeopatii NHMRC 2015 , ponieważ została opublikowana w późniejszym terminie i nie dostarcza danych na temat dowodów dotyczących poszczególnych schorzeń. Trudno jednak zrozumieć, dlaczego w oświadczeniu EASAC z 2017 r. w sprawie homeopatii nie ma wzmianki o tych czterech przeglądach, które były wówczas najbardziej istotnymi i solidnymi danymi na ten temat.

Jaką terapie homeopatyczną wybrać ?

 

wybór terapii homeopatycznej nie powinien opierać się wyłącznie na stosowaniu potwierdzonych leków, lecz głównie na świadomym wyborze kompleksowego leczenia, w którym objawy choroby nie są postrzegane jako zbiór do oddzielnego traktowania, lecz jako całość. Objawy stanowią symfonię głosów, które wspólnie wyrażają istotę danej osoby. Możliwość leczenia pacjenta z uwzględnieniem jego indywidualnych cech sprawia, że homeopatia stanowi holistyczne podejście do zdrowia pacjenta.